| WITAMY W HETMAŃSKIM GRODZIE | |
| Start | Sobota, 13 marca 2010  Temperatura w mieście: -5°C |
Ciekawostki
Dawno temu
Hejnał
Imprezy
Kalendarium
Katalog
Kuchnia
Mapa
Pocztówki
Roztocze
Twierdza
Video
Za bramami
Zabytki
Akademia
Arsenał
Bramy
Fortyfikacje
Kamienice
Kamienice-nazwy
Katedra
Pałac
Ratusz
Rotunda
Rynki
Synagoga
Zamoyski
Zdjęcia
ODNALEZIONY Portret Jana Zamoyskiego, jedyny wykonany za jego życia. Więcej Kontakt Mapa strony 417 596
wizyt od 01.01.2006 Aktualizacja 10 marca 2010 | Kamienice z podcieniami (arkadami) to najbardziej charakterystyczna cecha architektury Zamościa, zwanego z tego powodu "miastem arkad". Zachowało się ich tu najwięcej w Polsce - miasto ma aż 55 kamienic z podcieniami. Jak wyglądają wszystkie renesansowe kamienice w Zamościu widać na zdjęciach. Podcienia wprowadził główny projektant miasta Bernardo Morando. Arkady spotykamy nie tylko na rynku. Filary połączone łukiem obecne są także w katedrze oraz jako ozdoba wielu ścian, drzwi i okien. Morando ustalił także ogólny wzór kamienicy. Oprócz arkad obowiązkowe były: attyka (pióropusz zasłaniający dach) i szeroki poziomy fryz (pas) pod oknami pierwszego piętra. Za kamienicą musiało być podwórze z dojazdem od ulicy z tyłu. Każdy mieszczanin budujący dom miał też obowiązek przedstawić architektowi do zatwierdzenia projekt fasady (front, fronton). Nazwy kamieniczek są zwyczajowe, często się zmieniały, o pomyłkę nie jest trudno, więc tutaj jest wykaz nazw oraz plan i adresy. Finezyjne kształty, koronkowe attyki, fryzy, ozdobne okna, rzeźby i różnorodne kolory renesansowych kamienic są dumą mieszkańców Zamościa i zachwycają turystów z całego świata. Najpiękniejsze domy otaczają kwadrat Rynku Wielkiego. Każdy jego bok składa się z 8 budynków zgrupowanych po cztery. My opowiemy o ich pierwszych właścicielach - Polakach, Grekach, Ormianach i Szkotach. 
Na prawo od ratusza stoją najpiękniejsze domy - kamienice ormiańskie (dziś mieści się w nich Muzeum Zamojskie). Kupców ormiańskich sprowadził Jan Zamoyski 5 lat po rozpoczęciu budowy miasta i w tym rogu rynku wyznaczył im działki budowlane. Kolorowe fronty budynków z niezwykle dekoracyjnymi fryzami, ornamentami roślinno - zwierzęcymi i ozdobnymi attykami przypominają sztukę Orientu. Najbliżej ratusza stoi kamienica Wilczka (należała do rajcy Jana Wilczka). Przylega do niej kamienica Rudomicza (mieszkał w niej rektor Akademii Zamojskiej Bazyli Rudomicz). Dalej jest dom kupca ormiańskiego Gabriela Bartoszewicza nazywany Pod Aniołem, gdyż fasadę zdobi Archanioł Gabriel w formie płaskorzeźby. Następne budynki też mają nazwy pochodzące od ozdób - szafirowa kamienica Pod Małżeństwem i ostatnia Pod Madonną - ma na fasadzie rzeźbę Madonny z Dzieciątkiem, która depcze smoka.  Dalej, posuwając się od ratusza zgodnie z ruchem wskazówek zegara, zaczyna się wschodnia ściana (pierzeja) rynku. Pierwsze 4 kamienice też wybudowali Ormianie. Stoją tam kolejno: kamienica Tatułowicza, Holuba, Tobiasza oraz narożna Murata Jakubowicza.
Po drugiej stronie ul. Grodzkiej wznosi się kamienica Pod św. Kazimierzem, gdyż wnękę na pierwszym piętrze zdobi płaskorzeźba tego świętego. Następną kamienicę Akademicką wybudował profesor Akademii Zamojskiej Szymon Birkowski - jego inicjały widoczne są na kartuszu na I piętrze. Kolejny dom - kamienica Abreka - też należał do profesorów Akademii. Niezwykłą historię ma ostatnia kamienica wschodniej ściany - Apteczna. Wybudował ją aptekarz (i profesor Akademii) Szymon Piechowicz. Dom zmieniał właścicieli, ale to zawsze byli aptekarze, tak więc od prawie 400 lat na parterze kamienicy mieści się apteka. Dziś można podziwiać jej zabytkowe wyposażenie z XIX wieku. W południowym boku rynku (na wprost ratusza) cztery domy do ul. Morando to: kamienica Paulego (piękny portal), Kinasta (sztukaterie w sieni), szkockiego kupca Bernego (taka nazwa się przyjęła, ale wybudował ją Grek Manuel Masapeta w 1590) i Telanowska (Tellaniego) wzniesiona przez Bernarda Morando dla swego rodaka.  Za ul. Morando też stoi jego dom. Kamienica Morandowska II miała być w zamierzeniu architekta wzorcowa. Przez całe pierwsze stulecie miasta należała do jego potomków.
Sąsiadującą z nią kamienicę Szczebrzeską wybudowali mieszczanie z pobliskiego Szczebrzeszyna (tego od chrząszcza w trzcinie  ). Wynajmowali ją dla zarobku, używali jako hotel dla urzędników miejskich przyjeżdzających służbowo do Zamościa, a w niespokojnych czasach chowali się ze swoimi skarbami za potężne mury twierdzy.
Następny dom należał do malarza zamojskiego dworu Krzysztofa Bystrzyckiego. Ostatnia w ścianie południowej stoi kamienica Turobińska. Wybudowali ją mieszkańcy Turobina w takim samym celu, jak władze Szczebrzeszyna. Zachodnia pierzeja zaczyna się od dwu domów Greków. Na pierwszej działce wybudował się Grek Laguda, ale nazwę "Lubelska" wzięła od kolejnego właściciela - kupca Edwerta z Lublina. Warto spojrzeć od ul. Kolegiackiej na jej tylną oficynę - może taka wspaniała attyka wróci kiedyś i na front domu? Następna kamienica Malarzowa też należała do greckich kupców, ale nazwę odziedziczyła po następnym właścicielu - nadwornym malarzu rodu Zamoyskich Janie Kasińskim.  Kamienicę Linka z ceglanym frontem przebudował jej właściciel - major artylerii i architekt Jan Michał Link. Wyróżniają ją dwie duże rzeźby związane ze sztuką wojenną - Minerwa (z lewej) i Herkules.
Następna narożna działka często zmieniała właścicieli. Od Dymitra Greka odkupił ją pierwszy wójt zamojski Wojciech Wnuk. Następny - Gaspor Achterloni - dobudował dwa piętra i wysoką piękną attykę. Ostatnimi właścicielami (od XVIII wieku) byli Zamoyscy a kamienica zyskała miano "Dom Pański". Po drugiej stronie ul. Grodzkiej znajduje się kamienica Morandowska I. Wybudował ją dla siebie Bernardo Morando, a jego rodzina żyła tu długo po jego śmierci. Jej okna zdobią zabawne małpki splecione ogonami. Dom ten należał też do Szkotów Dewisonów przez ponad 100 lat. Przylega do niej kamienica kupieckiej rodziny Wentonów - w 1780 roku mieszkał w niej cesarz austriacki Józef II. Z lewej strony ratusza dwie kamienice z podcieniami (dziś hotel "Orbis") zyskały wspólną fasadę w XIX wieku. Ta bliższa ratusza należała pierwotnie do Greka Leoniego, a dalsza do inżyniera Tomasza Rocha. |
| © Zamość zadziwia - www.zamosc.wonder.pl | |